Ne dersiniz; binlerce yıldır tarihe yanlış taraftan bakıyor olabilir miyiz? Acaba imparatorlukları kuran şey ordular mıydı, yoksa orduların arkasındaki görünmeyen aile ağları ve bağları mı?
Tarih kitapları savaşları ve meydanlarda ölen kralları anlatırken, savaşmadan dünyayı yönetenleri bilerek görmezden geliyor olabilir mi?
Peki neden antik dünyanın en büyük ticaret yolları, aynı zamanda en güçlü hanedanların etki alanlarıyla şaşırtıcı biçimde örtüşüyor?
Bir malı binlerce kilometre uzağa, çöllerin ve haydutların arasından geçirmek mi daha zordur; yoksa milyarlar değerindeki o malı, dünyanın öbür ucunda görece hiç tanımadığın insanlara güvenerek teslim etmek mi?
Antik çağda güven gerçekten parşömenlere yazılan sözleşmelerle mi sağlanıyordu sizce? Yoksa güvenin o dönemki tek adı akrabalık mıydı?
Bugün bile dev küresel şirketler yönetimi yabancılara bırakmakta zorlanırken, iki bin yıl önce imparatorluklar servetlerini tamamen yabancılara emanet etmiş olabilir mi? Yoksa bugün “ticaret ortaklığı” deyip geçiştirdiğimiz şey, o günün dünyasında çok daha derin bir soy ortaklığının maskelenmiş yüzü müydü?
Burada durup tarihin satır aralarına bakalım; İpek Yolu’nu bin yıl boyunca sırtında taşıyanlar Çinliler ya da Romalılar değildi; Orta Asya’dan Akdeniz’e kadar evlilik bağlarıyla devasa bir akraba ağı kuran Soğdlu tüccar ailelerdi. Keza Akdeniz’i bir ticaret gölüne çeviren Fenikeliler, sömürgelerini yasalarla değil, hanedan evliliklerinin getirdiği o mutlak kan bağı güveniyle yönettiler. Çünkü noterlerin, bankaların ve sınır güvenliğinin olmadığı bir çağda, ihanetin bedelini hukuka değil, soya ödetiyordunuz…
Maurya’dan çıkan kervanlar yalnızca baharat ve ipek mi taşıyordu? Yoksa o baharat çuvallarının arasında bilgi, sermaye, inanç, diplomasi ve birbirine mühürlenmiş aile ilişkileri mi taşınıyordu?Deniz yolları gerçekten ülkeleri mi birbirine bağlıyordu? Yoksa aynı aristokrat çevrelerin farklı coğrafyalardaki uzantılarını mı buluşturuyordu?
Mekke neden sıradan, çorak bir çöl kasabası olmaktan çıkıp küresel ticaret ağının merkezlerinden biri hâline geldi? Bu sadece coğrafyanın bir hediyesi olabilir mi? Yoksa coğrafyadan daha güçlü, görünmez sosyal ağlar mı vardı?Kureyş’in kurduğu o meşhur yaz ve kış kervanları neden belirli ailelerin elinden çıkıyor, yine Bizans’ta; ki Roma desek daha doğru olur veya Yemen’de belirli ailelerin limanlarına ulaşıyordu? Bu yalnızca ekonomik bir tercih miydi? Yoksa kuşaklar boyunca bir sır gibi korunan bir güven zinciri mi?
İbn Haldun’un o meşhur asabiyyet teorisi yalnızca kabilelerin askeri dayanışmasını mı anlatıyordu? Yoksa imparatorluk ekonomisinin, sınırları aşan o görünmeyen finansal şifresini mi veriyordu? Belki de asabiyyet, antik çağın en yüksek kredi notuydu; kan bağı ne kadar güçlü örülmüşse, ticari ortaklık da o kadar sarsılmaz oluyordu…
Dahası; acaba tarihte “akrabalık” dediğimiz kavramı, görece modern dünyanın bireyselci gözlüğüyle bakarak gereğinden fazla küçümsüyor olabilir miyiz? Ve yine görece modern tarihçilik, kan bağının ekonomik ve küresel etkisini yeterince inceleyebildi mi? Yoksa geçmişe bugünün “ulus devlet” sınırlarıyla baktığımız için, antik dünyanın o sınırsız, akışkan mantığını okuyamıyor muyuz?
Bugün küresel şirketlerin yönetim kurullarında gördüğümüz, dünyayı şekillendiren aile ağlarının çok daha görece ilkel ama çok daha organik ve güçlü versiyonları antik çağda da var olabilir miydi?
Eğer vardıysa… Bunlar gerçekten hangi coğrafyanın ailesiydi?
Hintli mi?
Arap mı?
Türk mü?
Yoksa bugünkü milliyet tanımlarının çok öncesinde oluşmuş, kıtalar üstü, kimlikler ötesi aristokrat bir çevre mi?
Belki de modern antropolojinin “akrabalık sistemleri” deyip geçtiği yapılar, antik dünyanın küresel holding organizasyon şemalarından başka da bir şey değildi. Peki size bugün birbirinden tamamen farklı, hatta birbirine düşman gördüğümüz toplumlar, iki bin yıl önce aynı ekonomik havzanın farklı uzmanlık alanlarını yöneten dev bir konsorsiyumun üyeleriydi desem…
Hâlâ devam mı ediyor dediniz… Neden olmasın…
Denizci bir kol…
Kervancı bir kol…
Savaşçı bir kol…
Yönetici bir kol…
Vesaire…
Hepsi tek bir büyük, küresel organizasyonun parçaları olabilir miydi?
Tarih boyunca en uzun ömürlü imtiyazlar gerçekten yalnızca ticaret başarısıyla mı korunmuştur? Yoksa görünmeyen evlilik ittifakları, himaye ilişkileri ve kuzen evlilikleriyle düğümlenmiş soy bağları bu düzenin gerçek sigortası mıydı?
Belki de cevapların tamamı “evet” değildir. Belki de tamamı “hayır” da değildir.Fakat şu soru hâlâ insanlığın önünde büyük bir soru işareti olarak duruyor bence: Bugün bize okullarda öğretilen tarih; devletlerin resmi tarihi mi, yoksa devletlerin arkasındaki görünmeyen elit ağları gizleyen ustaca yazılmış bir özet mi?
Belki de artık sormamız gereken soru “Kim kiminle savaştı?” değil…”Kim, kime güveniyordu?”…
Çünkü bazen tarihin yönünü değiştiren şey orduların gücü değil; birbirine kan bağıyla biat etmiş birkaç ailenin kurduğu o görünmez ve sarsılmaz ağdır…
Ve belki de sorularım soru değil , hakikatin kendisidir… Olabilir mi? Neden olmasın…
Gürkan KARAÇAM 
Yorum bırakın